Cyberprzemoc — jaka odpowiedzialność karna grozi sprawcy

„To tylko internet” — tym zdaniem ofiary cyberprzemocy są zbywane najczęściej, czasem nawet na komisariacie. Tymczasem polskie prawo karne nie zna kategorii „tylko internet”. Nękanie w sieci, publikowanie cudzych wizerunków, podszywanie się pod kogoś czy rozpowszechnianie intymnych zdjęć to konkretne przestępstwa z konkretnymi karami. Wyjaśniam, co grozi sprawcy i jak skutecznie dochodzić swoich praw.

Cyberprzemoc nie jest jednym przestępstwem

W kodeksie karnym nie ma artykułu „cyberprzemoc”. Jest natomiast kilka przepisów, które obejmują typowe zachowania sprawców. Właściwa kwalifikacja decyduje o trybie ścigania i karze.

Uporczywe nękanie (stalking)

Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności. Nękanie w sieci — zalewanie wiadomościami, śledzenie aktywności, publikowanie komentarzy — mieści się tu w pełni.

Kradzież tożsamości

Osobnym przestępstwem, opisanym w tym samym przepisie co stalking, jest podszywanie się pod inną osobę i wykorzystywanie jej wizerunku, innych jej danych osobowych lub innych danych, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej. Zakładanie fałszywych profili to klasyczny przykład.

Groźby karalne

Grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej jest przestępstwem, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. Wiadomość prywatna, komentarz czy nagranie — forma nie ma znaczenia. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Zniesławienie i znieważenie w sieci

Publikowanie nieprawdziwych zarzutów może stanowić zniesławienie, a obelżywych treści — znieważenie. Dokonane za pomocą środków masowego komunikowania, w tym internetu, zniesławienie jest zagrożone surowszą karą. Oba przestępstwa ściga się z oskarżenia prywatnego — szczegółowo omawiam to w osobnym artykule.

Rozpowszechnianie intymnych wizerunków

Rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody jest przestępstwem. Dotyczy to również sytuacji, w której zdjęcia zostały pierwotnie wykonane za zgodą — zgoda na wykonanie nie oznacza zgody na rozpowszechnianie. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Przestępstwa przeciwko danym i systemom

• Nieuprawniony dostęp do systemu lub informacji (włamanie na konto, przejęcie skrzynki).
• Bezprawne uzyskanie dostępu do korespondencji, w tym otwieranie cudzych wiadomości.
• Niszczenie, uszkadzanie lub zmiana danych informatycznych.
• Zakłócanie pracy systemu informatycznego.

Naruszenie wizerunku i dóbr osobistych — droga cywilna

Równolegle do drogi karnej przysługuje ochrona cywilna. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga co do zasady zgody osoby na nim przedstawionej. Możesz żądać zaniechania naruszeń, usunięcia skutków (przeprosiny, usunięcie treści), zadośćuczynienia oraz odszkodowania. W procesie cywilnym działa domniemanie bezprawności naruszenia — to sprawca musi wykazać legalność swojego działania.

Anonimowość sprawcy jest pozorna

Ustalenie sprawcy jest trudniejsze, ale zwykle wykonalne. Organy ścigania mogą zwrócić się do administratora serwisu i dostawcy usług internetowych o dane abonenta powiązane z adresem IP. W postępowaniu cywilnym uzyskanie tych danych bywa trudniejsze, dlatego równoległe zawiadomienie o przestępstwie często przyspiesza identyfikację.

Jak zabezpieczyć dowody — zanim znikną

1. Zrób zrzuty ekranu z widocznym adresem URL, nazwą profilu, datą i godziną.
2. Nie usuwaj wiadomości ani nie blokuj sprawcy, zanim wszystko zarchiwizujesz.
3. Zapisz całe konwersacje, nie pojedyncze fragmenty — kontekst bywa kluczowy.
4. Rozważ notarialne poświadczenie treści strony internetowej.
5. Zgłoś treść administratorowi platformy i zachowaj potwierdzenie zgłoszenia.
6. Zbierz dowody skutków: dokumentacja od psychologa, zwolnienia, utracone zlecenia.

Gdzie zgłosić

• Policja lub prokuratura — zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa; przy przestępstwach wnioskowych złóż wniosek o ściganie.
• Sąd — prywatny akt oskarżenia przy zniesławieniu i znieważeniu.
• Administrator platformy — zgłoszenie treści i żądanie jej usunięcia.
• NASK / Dyżurnet.pl — zgłaszanie szkodliwych treści w sieci.
• Sąd cywilny — pozew o ochronę dóbr osobistych.

Gdy ofiarą jest dziecko

Przy małoletnich wchodzą w grę dodatkowe przepisy, w tym dotyczące treści o charakterze seksualnym z udziałem osób poniżej 18 lat oraz nawiązywania kontaktu w celu wykorzystania. Szkoła ma obowiązki w zakresie przeciwdziałania przemocy, a rodzice mogą działać w imieniu dziecka jako przedstawiciele ustawowi. Takie sprawy ściga się z urzędu.

Cyberprzemoc znika z ekranu jednym kliknięciem sprawcy. Dlatego pierwszą reakcją ofiary nie powinno być blokowanie, tylko archiwizowanie.

Cyberprzemoc bywa bagatelizowana, dopóki nie zostanie prawidłowo zakwalifikowana i udokumentowana — wtedy okazuje się poważnym przestępstwem. W Legalify pomagamy zabezpieczyć dowody, przygotować zawiadomienie i prowadzimy sprawy karne oraz cywilne o ochronę dóbr osobistych. Działamy z Wrocławia i zdalnie w całej Polsce — zadzwoń: +48 690 676 629.