Zakaz konkurencji — pracownik na etacie i współpracownik B2B
Zakaz konkurencji po ustaniu umowy o pracę wymaga odszkodowania min. 25% wynagrodzenia. W B2B zasady są inne. Zobacz, jak napisać skuteczną klauzulę.

W tym artykule
Masz pytanie do swojej sprawy? Sprawdzę dokumenty i powiem, co z nich wynika.
Umów się na konsultacjęZakaz konkurencji wygląda inaczej dla pracownika na etacie i dla współpracownika B2B. Pracownikowi Kodeks pracy pozwala zakazać konkurencji w trakcie zatrudnienia bez dodatkowej zapłaty, ale zakaz po ustaniu umowy wymaga odszkodowania nie niższego niż 25% wynagrodzenia. W umowie B2B obowiązuje swoboda umów, co nie znaczy, że każda klauzula przetrwa spór.
Zakaz konkurencji w czasie trwania umowy o pracę
Pracodawca może zawrzeć z pracownikiem umowę, w której pracownik zobowiązuje się nie prowadzić działalności konkurencyjnej ani nie świadczyć pracy na rzecz konkurenta. Taka umowa wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 101¹ i 101³ Kodeksu pracy). Zakaz w czasie zatrudnienia nie wymaga odszkodowania.
Za szkodę wyrządzoną naruszeniem zakazu pracownik odpowiada na zasadach odpowiedzialności materialnej pracowników — co do zasady do wysokości trzykrotności wynagrodzenia, chyba że działał umyślnie. Naruszenie może też być podstawą rozwiązania umowy.
Czy bez umowy pracownik może pracować dla konkurencji?
Bez umowy o zakazie konkurencji pracownik nadal ma obowiązek dbać o dobro zakładu pracy i zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Nie ma jednak zakazu pracy dla konkurenta. Jeśli zależy Ci na takim zakazie, potrzebna jest odrębna umowa albo wyraźne postanowienie w umowie o pracę — w obu przypadkach na piśmie.
Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy
Zakaz na czas po zakończeniu zatrudnienia można zawrzeć tylko z pracownikiem, który ma dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Umowa określa okres zakazu i odszkodowanie należne od pracodawcy.
Umowę o zakazie po ustaniu zatrudnienia najlepiej zawrzeć na początku współpracy albo w momencie, gdy pracownik zyskuje dostęp do kluczowych informacji, np. przy awansie. Próba zawarcia jej w dniu rozstania często kończy się odmową podpisu — pracownik nie ma obowiązku zgodzić się na zakaz.
Odszkodowanie — minimum 25%
Odszkodowanie nie może być niższe od 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi zakazu. Można je wypłacać w miesięcznych ratach. Przykładowo: przy 12-miesięcznym zakazie i wynagrodzeniu 10 000 zł miesięcznie minimalne odszkodowanie wynosi łącznie 30 000 zł.
Odszkodowanie przysługuje niezależnie od tego, czy były pracownik znalazł inną pracę i ile w niej zarabia. To zapłata za powstrzymanie się od konkurencji, a nie rekompensata utraconych zarobków.
Kiedy zakaz wygasa wcześniej
Zakaz przestaje obowiązywać przed terminem, jeżeli ustaną przyczyny uzasadniające go albo pracodawca nie wywiązuje się z obowiązku wypłaty odszkodowania. Dlatego zakaz zawarty „na zapas”, a potem zapomniany, kosztuje — pracodawca płaci, nawet gdy przestał potrzebować ochrony, chyba że umowa przewiduje możliwość jej wcześniejszego rozwiązania.
Kodeks pracy nie daje pracodawcy prawa jednostronnego odstąpienia od zakazu po ustaniu zatrudnienia. Takie prawo trzeba precyzyjnie zapisać w umowie — orzecznictwo dopuszcza klauzule odstąpienia lub wypowiedzenia, jeśli strony je przewidziały. Bez nich pozostaje porozumienie z byłym pracownikiem.
Zakaz konkurencji w umowie B2B
Przepisy Kodeksu pracy o zakazie konkurencji nie dotyczą umów cywilnoprawnych. W umowie B2B strony kształtują zakaz w ramach swobody umów: mogą ustalić zakres, czas, terytorium, wynagrodzenie za powstrzymanie się od konkurencji i karę umowną za naruszenie.
Swoboda ma granice. Treść umowy nie może sprzeciwiać się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W orzecznictwie pojawiają się rozstrzygnięcia, w których długi, szeroki i nieodpłatny zakaz uznano za nadmierne ograniczenie. Wyjątek ustawowy dotyczy agentów — art. 764⁶ Kodeksu cywilnego dopuszcza zakaz po rozwiązaniu umowy na nie dłużej niż 2 lata, w formie pisemnej, a agentowi przysługuje odpowiednia suma pieniężna.
Wynagrodzenie za zakaz w umowie B2B
Choć przepisy nie wymagają zapłaty, bezpieczniej ją przewidzieć — np. jako miesięczną kwotę za okres zakazu. Odpłatność wzmacnia argument, że zakaz jest wyważony, i ułatwia egzekwowanie kary umownej. Zapisz też, czy wynagrodzenie za zakaz jest wliczone w bieżącą stawkę, czy płatne osobno — niejasne zapisy prowadzą do sporów.
Zakaz konkurencji a umowa o poufności
To różne narzędzia. Zakaz konkurencji ogranicza, gdzie dana osoba może pracować. Umowa o poufności chroni konkretne informacje i nie ogranicza samej pracy, więc nie wymaga odszkodowania. Często lepszym rozwiązaniem niż szeroki zakaz konkurencji jest dobra umowa o poufności połączona z zakazem przejmowania klientów lub pracowników. Uwaga: w umowie z pracownikiem zakaz przejmowania klientów po ustaniu zatrudnienia może zostać oceniony jak zakaz konkurencji — wtedy obowiązują te same wymogi, w tym odszkodowanie.
Jak napisać skuteczną klauzulę zakazu konkurencji
- Sprawdź, czy osoba ma realny dostęp do szczególnie ważnych informacji — klienci, ceny, know-how, strategia.
- Zdefiniuj działalność konkurencyjną konkretnie: branża, rodzaj usług, ewentualnie lista podmiotów lub terytorium.
- Określ okres zakazu adekwatny do tego, jak długo informacje pozostają wartościowe.
- Ustal odszkodowanie — przy etacie co najmniej 25% wynagrodzenia, przy B2B kwotę, która równoważy ograniczenie.
- Przewidź możliwość wcześniejszego zwolnienia z zakazu i zasady wypłaty w ratach.
- Dodaj karę umowną w rozsądnej wysokości (w B2B i w zakazie po ustaniu zatrudnienia) — sąd może ją miarkować, gdy jest rażąco wygórowana.
- Połącz zakaz z umową o poufności — chroni ona informacje także wtedy, gdy zakaz konkurencji nie obowiązuje.
Najczęstsze błędy
- Zakaz po ustaniu zatrudnienia wpisany do umowy o pracę bez odszkodowania — pracownikowi i tak należy się 25%.
- Kara umowna za naruszenie zakazu w czasie zatrudnienia — tu odpowiedzialność pracownika ogranicza Kodeks pracy. Przy zakazie po ustaniu zatrudnienia Sąd Najwyższy karę umowną dopuszcza.
- Zakaz dla każdego pracownika, także bez dostępu do ważnych informacji.
- Definicja konkurencji tak szeroka, że obejmuje cały rynek pracy w zawodzie.
- Brak formy pisemnej — umowa jest wtedy nieważna.
- Wstrzymanie wypłat odszkodowania bez porozumienia — zakaz wygasa, a roszczenie o zaległe raty pozostaje.
Stan prawny: 11 listopada 2026 r.
Najczęstsze pytania
Ile wynosi odszkodowanie za zakaz konkurencji po ustaniu umowy o pracę?
Nie mniej niż 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy, za okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu. Strony mogą ustalić wyższą kwotę. Odszkodowanie może być wypłacane w ratach miesięcznych.
Czy zakaz konkurencji bez odszkodowania jest ważny?
W umowie z pracownikiem — po ustaniu zatrudnienia zapis o braku odszkodowania albo niższym niż 25% zastępuje się przepisem kodeksu, więc pracownikowi należy się ustawowe minimum. W umowie B2B przepisy nie wymagają odszkodowania, ale bezpłatny i długi zakaz może zostać podważony jako nadmiernie ograniczający swobodę działalności.
Kiedy zakaz konkurencji przestaje obowiązywać?
Po upływie okresu, na który go zawarto. Wcześniej — gdy ustaną przyczyny uzasadniające zakaz albo gdy pracodawca nie wywiązuje się z obowiązku wypłaty odszkodowania. Same strony mogą też zakaz rozwiązać porozumieniem.
Na jak długo można zawrzeć zakaz konkurencji?
Kodeks pracy nie określa maksymalnego okresu, ale zakaz musi być uzasadniony dostępem do szczególnie ważnych informacji. W praktyce stosuje się najczęściej okresy od kilku miesięcy do roku lub dwóch lat. Dla agentów Kodeks cywilny ogranicza zakaz do 2 lat.
Czytaj dalej


