Komu przysługuje zachowek i w jakiej wysokości

Zachowek to jedna z najważniejszych instytucji prawa spadkowego — i jedna z najczęściej niezrozumianych. W skrócie chroni najbliższych zmarłego przed całkowitym pominięciem, nawet jeśli spadkodawca rozporządził majątkiem inaczej. Wyjaśniam, kto może żądać zachowku, jak liczy się jego wysokość i dlaczego liczy się czas.

Czym właściwie jest zachowek

Zachowek to roszczenie pieniężne, nie udział w konkretnych rzeczach. Uprawniony nie staje się współwłaścicielem mieszkania czy samochodu po zmarłym — może natomiast żądać od osób, które otrzymały spadek (lub znaczące darowizny), zapłaty określonej sumy pieniędzy.

Komu przysługuje zachowek

Krąg uprawnionych jest zamknięty. Zachowku mogą żądać tylko osoby, które dziedziczyłyby z ustawy, gdyby nie było testamentu lub darowizn.

• Zstępni spadkodawcy — dzieci, a jeśli ich nie ma, wnuki i dalsi potomkowie.
• Małżonek spadkodawcy.
• Rodzice spadkodawcy — ale tylko wtedy, gdy w danej sytuacji dziedziczyliby z ustawy.

Co istotne, rodzeństwo, dziadkowie czy dalsza rodzina co do zasady prawa do zachowku nie mają. Zachowek chroni najbliższy krąg, a nie każdego krewnego.

Ile wynosi zachowek

Wysokość zachowku liczy się od udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Zasada jest dwustopniowa.

1. Co do zasady zachowek wynosi połowę (1/2) wartości udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu z ustawy.
2. Jeśli uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy, zachowek wynosi dwie trzecie (2/3) tego udziału.

Najpierw więc ustala się, ile uprawniony odziedziczyłby z ustawy, a następnie mnoży ten udział przez odpowiedni ułamek i odnosi do wartości spadku (powiększonej w określonych przypadkach o darowizny).

Doliczanie darowizn

Gdyby zachowek liczyć tylko od tego, co formalnie zostało w spadku, łatwo byłoby go obejść — wystarczyłoby za życia rozdać majątek. Dlatego do podstawy obliczenia zachowku w określonych przypadkach dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę. Dzięki temu np. przepisanie mieszkania jednemu dziecku za życia nie pozbawia automatycznie pozostałych prawa do zachowku.

Od kogo dochodzi się zachowku

Roszczenie kierujesz przede wszystkim przeciwko spadkobiercom, którzy nabyli spadek. W pewnych sytuacjach, gdy to nie wystarcza do pokrycia zachowku, można żądać uzupełnienia od osób obdarowanych darowiznami doliczanymi do spadku.

Kiedy zachowek nie przysługuje

Są sytuacje, w których prawo do zachowku odpada lub jest ograniczone.

• Wydziedziczenie — spadkodawca może w testamencie pozbawić zachowku z ważnych, wskazanych w ustawie przyczyn (np. uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych).
• Uznanie za niegodnego dziedziczenia.
• Zrzeczenie się dziedziczenia w umowie ze spadkodawcą.
• Odrzucenie spadku, które w określony sposób wpływa na uprawnienia.

Czas ma znaczenie — przedawnienie

Roszczenie o zachowek przedawnia się — co do zasady z upływem pięciu lat (liczonych w zależności od sytuacji m.in. od ogłoszenia testamentu). Po tym czasie zobowiązany może uchylić się od zapłaty, powołując się na przedawnienie. Dlatego nie warto zwlekać z analizą sprawy.

Jak dochodzić zachowku

1. Ustal krąg uprawnionych i wartość spadku oraz darowizn.
2. Wezwij zobowiązanego do dobrowolnej zapłaty zachowku.
3. W razie odmowy skieruj sprawę do sądu.
4. Pamiętaj o terminie przedawnienia.

Sprawy o zachowek bywają emocjonalne i rachunkowo skomplikowane — zwłaszcza gdy w grę wchodzą darowizny i wycena majątku. Jeśli czujesz, że zostałeś pominięty, albo to przeciwko Tobie kierowane jest roszczenie, umów konsultację w Legalify. Prowadzimy sprawy spadkowe z Wrocławia i zdalnie w całej Polsce — zadzwoń: +48 690 676 629.