Jak wygląda adopcja dziecka w Polsce

Adopcja — prawnie: przysposobienie — to jedna z najpiękniejszych i zarazem najbardziej sformalizowanych procedur w prawie rodzinnym. Prowadzi do powstania między przysposabiającym a dzieckiem takiej więzi prawnej, jaka istnieje między rodzicami a dziećmi. Droga jest długa, obwarowana wymogami i pełna oczekiwania. Prowadzę przez nią krok po kroku, bez upiększania.

Trzy rodzaje przysposobienia

Kodeks rodzinny i opiekuńczy zna kilka form, które różnią się skutkami — zwłaszcza w zakresie więzi z rodziną biologiczną.

1. Przysposobienie pełne — najczęstsze. Dziecko wchodzi do rodziny przysposabiającego jak dziecko biologiczne; ustają prawa i obowiązki wobec rodziny naturalnej (poza zakazem zawierania małżeństw). Sporządza się nowy akt urodzenia.
2. Przysposobienie całkowite (nierozwiązywalne) — możliwe, gdy rodzice wyrazili przed sądem zgodę na przysposobienie dziecka bez wskazania osoby przysposabiającego (tzw. zgoda blankietowa). Nie może zostać rozwiązane.
3. Przysposobienie niepełne — skutki ograniczają się do relacji przysposabiający–przysposobiony i jego zstępnych; więzi z rodziną biologiczną w części pozostają. Rzadko stosowane.

Kto może adoptować

Ustawa stawia wymogi, których nie da się ominąć.

• Pełna zdolność do czynności prawnych.
• Kwalifikacje osobiste uzasadniające przekonanie, że będzie się należycie wywiązywać z obowiązków przysposabiającego.
• Posiadanie opinii kwalifikacyjnej oraz świadectwa ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny (z ustawowymi wyjątkami — m.in. przy przysposobieniu przez krewnego czy pasierba).
• Odpowiednia różnica wieku między przysposabiającym a dzieckiem.
• Wspólnie przysposobić mogą wyłącznie małżonkowie — polskie prawo nie przewiduje wspólnej adopcji przez osoby niebędące małżeństwem.

Zgoda rodziców biologicznych

To fundament całej procedury. Do przysposobienia potrzebna jest co do zasady zgoda rodziców dziecka. Nie jest ona wymagana, gdy rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, są nieznani, są ubezwłasnowolnieni całkowicie albo porozumienie z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Wymagana jest też **zgoda samego dziecka**, jeżeli ukończyło trzynaście lat. Sąd wysłuchuje również dziecko młodsze, jeżeli jest zdolne pojąć znaczenie sprawy.

Etap 1: ośrodek adopcyjny

Droga zaczyna się nie w sądzie, lecz w ośrodku adopcyjnym. To on prowadzi procedurę kwalifikacyjną kandydatów.

1. Zgłoszenie do ośrodka adopcyjnego i rozmowa wstępna.
2. Złożenie dokumentów: akt małżeństwa, zaświadczenia o zarobkach, zaświadczenia lekarskie, o niekaralności, o warunkach mieszkaniowych.
3. Diagnoza psychologiczna i pedagogiczna kandydatów.
4. Wywiad adopcyjny w miejscu zamieszkania.
5. Szkolenie dla kandydatów (ustawowo wymagane, kilkadziesiąt godzin).
6. Wydanie opinii kwalifikacyjnej i świadectwa ukończenia szkolenia.
7. Wpis do wykazu kandydatów — i oczekiwanie.

Etap 2: kontakt z dzieckiem

Po dobraniu dziecka do rodziny następuje etap zapoznania. Kandydaci poznają dokumentację dziecka, spotykają się z nim, początkowo w placówce lub rodzinie zastępczej, potem coraz częściej. Sąd może orzec o **osobistej styczności** przysposabiającego z dzieckiem przez określony czas przed orzeczeniem przysposobienia — to tzw. okres preadopcyjny, służący sprawdzeniu, czy relacja się buduje.

Etap 3: postępowanie sądowe

Wniosek o przysposobienie składa się do sądu rejonowego — wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania przysposabiającego lub dziecka.

1. Złożenie wniosku wraz z dokumentacją z ośrodka adopcyjnego.
2. Sąd bada kwalifikacje kandydatów i sytuację dziecka; korzysta z opinii ośrodka.
3. Wysłuchanie dziecka (obowiązkowo od 13 lat — jego zgoda jest wymagana).
4. Ustalenie zgód rodziców biologicznych albo przesłanek ich braku.
5. Rozprawa i postanowienie orzekające przysposobienie.
6. Po uprawomocnieniu — sporządzenie nowego aktu urodzenia dziecka (przy przysposobieniu pełnym).

Skutki przysposobienia

• Powstaje więź prawna jak między rodzicami a dziećmi — z władzą rodzicielską, obowiązkiem alimentacyjnym i dziedziczeniem.
• Dziecko nabywa nazwisko przysposabiającego (sąd może orzec inaczej na wniosek).
• Przy przysposobieniu pełnym ustają prawa i obowiązki wobec rodziny biologicznej.
• Dziecko dziedziczy po przysposabiającym i jego krewnych jak dziecko biologiczne.
• Przysposabiającemu przysługują uprawnienia pracownicze (m.in. urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego).

Adopcja pasierba i adopcja przez krewnego

To odrębne, częstsze niż się wydaje ścieżki. Przysposobienie dziecka małżonka (pasierba) albo dziecka przez krewnego rządzi się uproszczonymi zasadami — m.in. nie zawsze wymaga przejścia pełnej procedury kwalifikacyjnej w ośrodku adopcyjnym. Nadal jednak potrzebna jest zgoda drugiego rodzica biologicznego albo wykazanie przesłanek jej braku.

Rozwiązanie przysposobienia

Przysposobienie może zostać rozwiązane przez sąd z ważnych powodów, na żądanie przysposobionego lub przysposabiającego — z wyjątkiem przysposobienia całkowitego, które jest nierozwiązywalne. Nie można rozwiązać przysposobienia, jeżeli miałoby ucierpieć na tym dobro małoletniego dziecka.

Adopcja to nie procedura dla kogoś, kto chce dziecka. To procedura dla dziecka, które potrzebuje rodziców — i cała jej surowość bierze się właśnie stąd.

Procedura adopcyjna jest długa i wymagająca, a przy adopcji pasierba często poprzedza ją trudna sprawa o pozbawienie władzy rodzicielskiej. W Legalify prowadzimy sprawy o przysposobienie, władzę rodzicielską i kontakty. Działamy z Wrocławia i zdalnie w całej Polsce — zadzwoń: +48 690 676 629.